1- آیا پیامبر اسلام ادعا کرده جمله‌هائی را به زبان انسانی از سوی خدا دریافت می‌کند و آن‌ها را برای دیگران بازگو می‌کند و آیات قرآن، همان بازگو شده‌ها است؟ مشهور در میان مسلمانان این است که پیامبر، خود چنین ادعائی داشته، اما این اعتقاد مشهور نه مورد اجماع علمای اسلام است (1) و نه با شواهد تاریخی دلایل معتبری […]

قرائت نبوی از جهان (13)  دلالت‌های ذاتی متن   1- فیلسوفان و عارفان مسلمان درباره «حقیقت قرآن» سخن‌های فراوان گفته‌اند. آن سخنان، قرآن را نه یک متن تاریخی بلکه یک واقعیت متافیزیکی معرفی می‌کنند که در جهان تاریخی نیز ظهور و بروز یافته است. آن واقعیت متافیزیکی را «کلام خداوند» می‌نامند و آن پدیدار تاریخی را کتاب خداوند که هر […]

قرائت نبوی از جهان (12) محدودیت‌های تجربه فهم متن   1- در مقالات پیشین گفته‌ام فهم همگانی از متن قرآن معطوف به این تجربه است که یک انسان مدعی نبوت و رسالت در بطن و متن زندگی اجتماعی ـ تاریخی انسان با این متن با آن‌ها سخن می‌گوید. گفته‌ام این فهم همگانی، بر ایمان به رسالت محمد و یا انکار […]

قرائت نبوی از جهان (11) متن قرآن و ماتن قرآن در این مقاله چندنکته را توضیح می‌دهم که به فهم مقالات پیشین کمک می‌کند. 1. از آغاز ظهور اسلام تا امروز اساس مسلمان بودن دو «گواهی دادن» است 1) «گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست»، 2) «گواهی می‌دهم محمد رسول خداست» «اشهد ان لااله‌الّا الّله و اشهد انّ محمدّاً رسول‌اللّه» […]

استادان گرامی و دانشجویان عزیز 1- به سبب تغییرات عمده فرهنگی که در یک قرن اخیر در جامعه‌های اسلامی پدید آمده بسیاری از فهم های پیشین از قرآن امروز از نظر اخلاقی و علمی نامقبول می‌نماید. از آنجا که آن متون منبع و مأخذ اصلی کسب ارزش‌های اخلاقی و معنای زندگی انسانی و دفع نهیلیسم در این جامعه ها می […]

فهمیدن انسان یا فهماندن خدا؟ در مقالات پیشین، همواره بر تحلیل فهم مشترک مؤمن و غیرمؤمن از متن قرآن تکیه نموده‌ام. در آنها استدلال کرده‌ام که این فهم بدون مفروض بودن یک گوینده انسانی برای این متن ممکن نیست. منظور از این فهم مشترک این نیست که مؤمنان و غیرمؤمنان  «فهم واحد» از متن قرآن داشته‌اند آشکار است که چنین فهم […]

قرآن (مُصحف شریف) یک متن تاریخی است، نه یک متن ماوراء‌الطبیعی! کلام نبوی در نگاهی دیگر 1. دو سال از نشر نخستین مقاله قرائت نبوی از جهان در فصلنامه مدرسه، می‌گذرد. اکنون ضروری می‌بینم مدعای اول آن مقاله را با در نظر گرفتن پاره‌ای نکات مهم که در نقد آن خوانده‌ام بار دیگر صورت‌بندی کنم. کوشش من این است که ابهام‌های موجود […]

قرائت نبوی از جهان (7)   می‎توانیم لُبّ‎‎لباب موضوعات متعددی را که برای توضیح نظریۀ «کلام نبوی» در مقالات یکم تا پنجم از سلسله مقالات «قرائت نبوی از جهان» آورده‎ام در چند مطلب اساسی زیر خلاصه کنیم: 1. منظور از «کلام» که در آن مقالات امکان نسبت آن به خدا نفی و امکان نسبت آن به پیامبر اسلام پذیرفته می‎شود […]